عشق خاک

استان «هرمزگان»، استان سختی است.

استان «هرمزگان» با مشکل ناامنی و بدی آب و هوا دست به گریبان است و ...

کوتاه اما خوش‌ساخت

دیروز، شبکه چهارم سیما یک مستند بی‌کلام از معماری شهر «کاشان» نمایش داد.

این مستند، مجموعه‌ای از تصاویر اینسرتی از معماری خانه تاریخی «عباسیان» در شهر «کاشان» همراه با موسیقی بی‌کلام ایرانی کار "محمود زنده نام" و "ایرج عاشوری" در ۱۰ دقیقه بود.

کاشان، محور عالم

"محمد ابراهیم چنگیزی" ـ که طی روزهای چهارشنبه (۰۵/۰۱/۱۳۸۸) تا جمعه (۰۷/۰۱/۱۳۸۸) به‌عنوان یک مسافر شهر کاشان را بازدید کرد ـ این شهر را «مذهبی»، «آرام با مردمانی سخت‌کوش» و «سبزتر از شهر یزد» توصیف نمود.

از نگاه "محمد ابراهیم چنگیزی" در شهر کاشان، «فلکه‌های مجهز به چراغ راهنمایی»، «چهارراه مجهز به چراغ راهنمایی سه‌زمانه» و «پیتزای متری» عجیب به‌نظر می‌رسیده و رانندگی مردم آن‌جا طی شب به خوبی روزها نبوده است.

بنابراظهار نامبرده از میان مکان‌های باارزش شهر کاشان «چشمه سلیمانیه»، «خانه تاریخی عباسیان» و «حمام سلطان میراحمد» دیدنی‌تر از دیگر مکان‌ها بوده و وی انتظار مواجهه با «قبر شاه‌عباس صفوی» را در آن‌جا نداشته است و این مطلب برایش جالب توجه و البته جای حیرت بوده؛ چرا که وی در سی و چند سال از عمر خود از این مورد هیچ اطلاعی نداشته است. به تأکید نامبرده ما ایرانی‌ها اطلاع دقیقی از دیدنی‌های کشورمان نداریم.

"محمد ابراهیم چنگیزی" از نحوه طراحی فضاها و تخصیص بخشی از آن به «اندرونی» و بخش دیگر به «بیرونی» و پیش‌بینی امکاناتی نظیر «چاه آب»، «آب‌انبار» و «مطبخ» حیرت کرده و لذت برده و توجهی که ایرانیان قدیم به مهمان صرف می‌نموده‌اند؛ برایش جالب به‌نظر رسیده است.

وی برایم تعریف کرد در بازدید روستای «ابیانه» ـ که همان روز چهارشنبه آن‌جا بوده است ـ وقتی از یک نفر اهالی این روستا از مذهب ساکنان «ابیانه» سؤال می‌کند ـ آن فرد مردم «ابیانه» را «تقریبا مسلمان»!! معرفی می‌کند.

باغ بهشت

روز پنجشنبه (۲۲/۱۲/۱۳۸۷) به‌مناسبتی در «همدان» بودم و «باغ بهشت» را دیدم.

«باغ بهشت»، گورستان عمومی شهر و در شرق آن واقع است.

در گورستان وسیع و مسطح با شیبی ملایم ـ که عملیات عمرانی و ساخت‌و‌سازهایی به‌چشم می‌خورد ـ صدای پسرکان جوان با ظرف‌های کوچک آب توجه من را جلب کرد:

ـ آب بدم

ـ آب بریزم

ـ آبی

خوب که پیگیر شدم فهمیدم ...

متراکم­ترین منطقه مسکونی جهان

«نوار غزه» یکی از متراکم­ترین مناطق مسکونی جهان محسوب می­شود.

 

«نوار غزه» (به­نقل پایگاه خبری بی­بی­سی) یک باریکه ساحلی در کرانه دریای مدیترانه است که از جنوب به «مصر» و از شمال و شرق به «سرزمین­های تحت اشغال فلسطین» محدود شده است. طول این باریکه حدود 41 کیلومتر است و عمق آن بین 6 تا 12 کیلومتر متغیر است. کل مساحت این باریکه از 360 کیلومتر مربع تجاوز نمی­کند. در این مساحت محدود نزدیک یک و نیم میلیون فلسطینی زنگی می­کنند که بیش از 70 درصد آن­ها آوارگانی هستند که بعد از تشکیل رژیم اشغال­گر فلسطین به این منطقه پناه برده­اند. به­همین جهت، «نوار غزه» یکی از متراکم­ترین مناطق مسکونی جهان محسوب می­شود.

بافت فرسوده شهری

بافت فرسوده شهری حایز 3 ویژگی است:

1ـ ناپایداری

«ناپایداری» به­معنای نداشتن استحکام لازم است.

2ـ نفوذناپذیری

«نفوذناپذیری» به­معنای فراهم­نبودن امکان خدمات­رسانی مناسب (امدادی و زیرساختی) در شرایط بحرانی است.

3ـ ریزدانگی

«ریزدانگی» به­معنای کوچک­بدون قطعات و ابعاد املاک است.

برای مطالعه بیشتر در این زمینه، مراجعه به مقاله دکتر "محمد آیینی" تحت عنوان «عوامل توسعه فرسودگي بافت­هاي شهري» پیشنهاد می­شود.

آمد­و­شد تهران ـ 2

همان­طور که در یادداشت قبلی گفتم، آمد­و­شد شهری را اصطلاحا «ترافیک»/ Traffic می­گویند؛ چیزی که در ادبیات شهری ما به­غلط برای فشردگی آمد­و­شد شهری به­کار گرفته می­شود.

آن­چه در ادبیات علمی، «فشردگی آمد­و­شد شهری» گفته می­شود؛ تعبیری تحت عنوان Traffic jam است که ...

آمد­و­شد تهران ـ 1

آمد­و­شد شهری را اصطلاحا «ترافیک»/ Traffic می­گویند؛ چیزی که در ادبیات شهری ما به­غلط برای فشردگی آمد­و­شد شهری به­کار گرفته می­شود.

آمد­و­شد شهر تهران خیلی فشرده شده و این وضعیت در برخی نقاط شهری و در ساعت اوج آمد­و­شد، شدت بیشتری می­گیرد.

نه طرح محدودیت منطقه­ای، نه طرح محدودیت روزهای زوج و فرد و نه طرح سهمیه­بندی بنزین هیچ­کدام نتوانسته بر این معضل شهری تهران غلبه کند و همچنان این معضل ـ به­صورت رو به رشدی ـ ادامه دارد.

در فرصت بعدی بیشتر خواهم گفت.

احرار شيطان‌كوه

روز شنبه (19/05/1387) به تله‌كابين «احرار» بر فراز «شيطان‌كوه» در لاهيجان رفتم.

 

تله‌كابين با 2 ايستگاه ابتدايي و انتهايي ...

اشرف آستانه

روز جمعه (18/05/1387) به زيارت "امام‌زاده اشرف" و ديدن يادمان دكتر "محمد معين" در آستانه اشرفيه رفتم.

امام‌زاده سيد‌حسن ملقب به ...

شكوه تمدن نوش‌آباد

به‌گزارش وب‌لاگ «سي‌زان»، نخستين «نمايشگاه جاذبه‌هاي گردشگري نوش‌آباد» به‌همت «انجمن دوست‌داران آثار تاريخي و مفاخر» اين شهر برگزار شد:

در اين نمايشگاه «صنايع دستي»، «هنرهاي سنتي»، «اشياي كشف‌شده از مناطق باستاني و شهر زيرزميني» و «سرستون‌هاي تپه كهريز» براي نخستين مرتبه به نمايش گذاشته شد.

ميراث معنوي شامل «آثار به‌جامانده از شهداي دفاع مقدس» و نيز آداب و رسوم سنتي مردم نوش‌آباد در پاس‌داشت فرهنگ عاشورا نظير «نسخه‌هاي سقاخواني»، آيين‌هاي «كتل‌برداري» و «توغ‌برداري» و نيز «مراسم سنتي ماه رمضان» ديگر بخش‌هاي اين نمايشگاه را تشكيل داد.

از ديگر قسمت‌هاي اين نمايشگاه مي‌توان به غرفه مردم‌شناسي شامل «مكاتبات و دست‌نوشته‌هاي علما و بزرگان» ـ ي مثل "علامه ملا‌محمد‌زمان"، "ملا علي‌اكبر نوش‌آبادي" و  ... ـ اشاره كرد.

اين نمايشگاه از تاريخ 20 تيرماه سال جاري به‌مدت 10 روز در سالن اجتماعات مدرسه «شهيد تقوي‌شاد»  نوش‌آباد برپا شد.

شازده ابراهيم

امروز به زيارت "شاهزاده ابراهيم" در كاشان رفتم؛ امام‌زاده ابراهيم ابن سليمان ابن موسي ابن جعفر؛ يعني با يك واسطه به امام هفتم مي‌رسد و نوه آن امام است.

ساختمان محل تدفين امام‌زاده ـ بنابر اظهار "علي‌اكبر متولي"/ متولي امام‌زاده ـ 180 سال قدمت دارد و ...

گورستان ويرانه

امروز به‌مناسبتي به مزار دشت‌افروز در كاشان رفتم.

گورستاني ويرانه و رها‌شده در دل شهر (1)، گورستاني كه زمينش سخت ناهموار و ديوارهايش به‌شدت كهنه مي‌نمايد.

هر چند ديگر جاهاي كاشان هم تفاوت چنداني با همين گورستان ويرانه ندارد.

خيابان‌هاي تنگ، باريك، ناهموار و پر از چاله و سراسر دست‌انداز كه رديف درختان اكثر جاهايش، ناقص و گاهي هم اين خيابان‌ها فاقد درخت است؛ لخت و بي‌لباس.

بگذريم

در همين گورستان ويرانه قطعه شعري بر يك گور نظرم را جلب كرد:

...

اي خاك تيره پدر ما را عزيز دار

اين نور چشم ماست كه در بر گرفته‌اي

...

(1) شهر كاشان، 2 گورستان بزرگ قديمي دارد كه قبلا در حاشیه شهر بوده و اكنون به‌دليل گسترش شهر در دل آن واقع شده است.

پروژه‌هاي موفق از معماري فضاهاي فرهنگي

پروژه‌هاي موفق كشور از معماري فضاهاي فرهنگي عبارتست از (1):

نمونه‌هاي قبل از انقلاب

 

1ـ خانه كامرانيه كار "هوشنگ سيحون"

2ـ خانه اختياريه كار "كورش فرزامي"

3ـ خانه دريابندري كار "پرويز كلانتري"

4ـ خانه الهيه ـ مريم كار "علي‌زاده"

5ـ خانه پاسداران كار "يحيي فيوضي"

6ـ خانه زعفرانيه كار "علي‌اكبر صارمي" و "تقي رادمرد"

7ـ مجلس سناي سابق كار "حیدر غياثي شاملو"

8ـ مسجد دانشگاه تهران كار "محسن فروغي"

9ـ سازمان زنان كار "مؤيد عهد"

10ـ دروازه دانشگاه تهران كار "كورش فرزامي"

11ـ موزه هنرهاي معاصر كار "كامران ديبا"

12ـ فرهنگ‌سراي نياوران كار "كامران ديبا"

13ـ مركز آموزش مديريت و گروه صنعتي بهشهر كار "نادر اردلان"

14ـ يادمان ميدان آزادي كار "حسين امانت"

15ـ مهمان‌سراي نايين كار "كيوان خسرواني"

16ـ موزه قرآن كار "بهروز احمدي"

 

نمونه‌هاي بعد از انقلاب

 

1ـ مركز فرهنگي دزفول كار "فرهاد احمدي"

2ـ مركز فرهنگي اصفهان كار "فرهاد احمدي"

3ـ سفارت ايران در سئول كار "فرهاد احمدي"

4ـ ورزشگاه رفسنجان كار "هادي ميرميران"

5ـ ساختمان سفارت ايران در تايلند كار "هادي ميرميران"

6ـ خانه دربند كار "كامران صفامنش"

7ـ موزه باغ غدير كار "حسين شيخ زين‌الدين"

8ـ خانه جلفاي اصفهان كار "علي‌اكبر صارمي"

9ـ ساختمان پلي‌اكريل در اصفهان كار "محمد‌رضا قانعي"

(1) از نظر "فرهاد احمدي" در مصاحبه با شماره58 «فصلنامه آبادي»

معماري فضاهاي فرهنگي

"فرهاد احمدي"، مهندس معمار، دانش‌آموخته دانشكده هنرهاي زيباي دانشگاه تهران در سال 1356 ه.ش. و عضو هيأت علمي و ارايه‌دهنده دوره معماري پايدار و طراحي در بافت‌هاي تاريخي و هدايت‌كننده رساله‌ها در دوره كارشناسي ارشد دانشكده معماري و شهرسازي دانشگاه شهيد بهشتي و دانشكده‌هاي معماري يزد، شيراز، اصفهان و ... است.

 

"فرهاد احمدي" يك معمار فضاهاي فرهنگي است ...

هم‌انديشي توسعه نوش‌آباد

ديروز ـ در سالن «حركت» تهران ـ نخستين همايش هم‌انديشي توسعه نوش‌آباد ـ تحت عنوان «نوش‌آباد از اين‌جا تا فردا» ـ برگزار شد.

همايش توسط «شوراي اسلامي» (۱) و «شهرداري» و همكاري «انجمن دوستداران ميراث فرهنگي» شهر نوش‌آباد به‌هدف بررسي ظرفيت‌ها و قابليت‌هاي فرهنگي، گردشگري، اقتصادي، چشم‌انداز و راه‌كارهاي توسعه شهر نوش‌آباد در 2 نوبت صبح و بعد از ظهر برگزار شد (۲):

نوبت صبح ـ از ساعت 9 تا ساعت 13 ـ به سخن‌راني‌ها اختصاص داشت.

سخن‌راني "سعيد عطايي شاد"/ شهردار نوش‌آباد ـ سخن‌راني "محمد‌رضا فرزين"/ مدير گروه گردشگري دانشگاه علامه طباطبايي ـ سخن‌راني "زهرا ساروخاني"/ سرپرست تيم كاوش‌هاي شهر زيرزميني نوش‌آباد ـ ارايه شفاهي طرح راهبردي احياي بافت تاريخي نوش‌آباد (توسط "آ. عصاري"/ مسوول طرح، "آ شيره‌پز"/ كارشناس طرح و "محمد مشهدي"/ مشاور طرح)

در نوبت بعدازظهر ـ از ساعت 14 تا ساعت 17 ـ 2 ميزگرد، برپا و يك سخن‌راني انجام شد.

ميزگرد توسعه نوش‌آباد: راه‌كارها و موانع (به‌مديريت "سيد‌مصطفي رسولي‌منش"/ مشاور شهردار نوش‌آباد و كارشناسي "سيد‌صدرالدين صدري"، "سعيد سركار"، "حميد سقايي" و "حسن طليعي") ـ سخن‌راني "آ. ..." ـ ميزگرد بسترهاي سرمايه‌گذاري در نوش‌آباد (به‌مديريت "سعيد عطايي شاد" و كارشناسي "ابراهيم راحمي"، "سميع‌الله حسيني مكارم" و "محمد‌رضا فرزين")

در اثنای همایش، آرم صوتی‌ـ‌تصویری جشنواره (قطعه فيلمي تقريبا ۴ دقيقه‌اي) بارها به نمايش درآمد و هم‌چنين، فيلم تقريبا ۲۲ دقيقه‌اي ويژه همايش (تحت عنوان «چشمانت را به من بسپار؛ اين‌جا نوش‌آباد است» به‌طراحي و تهيه‌كنندگي محمد سرجه‌پيما، تهيه‌شده در انجمن سينماي جوان كاشان به‌سفارش شهرداري نوش‌آباد) ـ يك مرتبه ـ نمايش داده شد. (۳)

در حاشيه همايش، نمايشگاهي از مستندات مرتبط با هماش برپا گرديد و كتاب «نوش‌آباد؛ ديار كهن» (۴) رونما و نسخه‌اي از آن به شركت‌كنندگان اهدا شد.

(۱) اعضاي سومين دوره شوراي اسلامي شهر نوش‌آباد عبارتند از: "محمود ساجدي" (رييس) ـ "سيد‌جواد سيدي" (نايب رييس) ـ "حميد سقايي" ـ "محمد‌تقي نزادي" ـ "محمد خداداد".

(۲) اعضاي ستاد اجرايي همايش عبارتند از: "سعيد عطايي شاد" (رييس ستاد) ـ "سيد‌جواد سيدي" (نماينده شورا) ـ "سيد‌مصطفي رسولي‌منش" (مشاور عالي) ـ "سيد‌مهدي رضوي‌زاده" (دبير اجرايي) ـ "مهدي بذرافشان" (مسؤول كميته تشريفات) ـ "محمد خداداد" (مسؤول كميته تبليغات و اطلاع‌رساني) ـ "مهدی كدخدايي" (مسؤول دبيرخانه) ـ "مجتبي موجودي" (مسؤول كميته مالي و پشتيباني) ـ "علي پيراينده" (مسؤول كميته نمايشگاه) ـ "محمد مشهدي" (عضو ستاد)

(۳) نسخه‌اي از آرم و فيلم ـ بر روي يك قطعه لوح فشره همراه يك عدد كيف دستي پاپكو ـ به شركت‌كنندگان اهدا شد.

(۴) محمد مشهدی. نوش‌آباد؛ ديار كهن. تهران. نشر دعوت. ۱۳۸۶. چاپ اول.

همايش توسعه نوش‌آباد ـ 1

نقش يك همايش، گردهمايي و هم‌انديشي براي توسعه نوش‌آباد بسيار زياد است. شهروندان نوش‌آباد سرمايه نخست و در رأس اهميت آن هستند. اگر تيم مديريت شهري نوش‌آباد، تمام نوش‌آبادي‌هاي كشور را شهروند نوش‌آباد تلقي كند و تعامل كارآمد و مؤثري با ايشان برقرار كند، مي‌دانيد چه سرمايه‌اي فراهم مي‌شود.

الزامات چنين همايشي عبارتست از:

1ـ برنامه روشن و مدون.

2ـ يك پايگاه اطلاعاتي روي فضاي مجازي اينترنت.

3ـ يك ارگان مطبوعاتي مثل ويژه‌نامه، خبرنامه و ... كه از همين الان اهداف همايش، چشم‌انداز و پيش‌بيني‌ها و دست‌اندركاران آن‌را معرفي كند.

4ـ اطلاع‌رساني خوب و چالاك.

5ـ مكان مناسب برپايي مراسم رسمي و امكانات اقامت شب در فاصله‌اي مناسب.

6ـ فراهم‌كردن اطلاعات لازم از كم و كيف ظرفيت موجود انساني نوش‌آبادي‌هاي خارج از نوش‌آباد ـ قبل از برپايي همايش ـ و پيش‌بيني زمينه‌هاي همكاري و نحوه تعامل با هريك از اشخاص.

چشم‌انداز توسعه نوش‌آباد

استراتژي توسعه نوش‌آباد روشن نيست.

نوش‌آباد هر چه زودتر بايد تكليف خود را با شهر آران‌و‌بيدگل روشن كند.

نوش‌آباد، آيا مي‌خواهد محله‌اي از محله‌هاي شهر آران‌و‌بيدگل باشد يا شهري مجاور شهر آران‌و‌بيدگل با الگوي داده‌ـ‌ستانده شفاف.

تعيين تكليف در اين مورد در جهت رفع ابهام از استراتژي توسعه نوش‌آباد، يك ضرورت است.

ظرفيت‌هاي موجود توسعه نوش‌آباد

«نوش‌آباد»، شهري است با مردمان هوشمند و سخت‌كوش، نيروي كار آماده، مشتاق و تحصيل‌كرده، آرميده بر كرانه كوير بكر مركزي ايران، داراي بافت باارزش، صاحب آيين مذهبي منحصر به‌فرد و نزديك به 2 شهر استثنايي. پس «نوش‌آباد»، شهر ثروتمندي است.

شهر و شهر

در انگلیسی بین City و Urban تمایز وجود دارد (تاجبخش، ۲۰۰۱، ص۱۴) (۱):

ـ City به معناي مجموعه فيزيكي ساختمان‌ها، افراد و نهادها است كه در محل جغرافيايي ويژه‌اي وجود دارند و Urban به كيفيت روابط اجتماعي اشاره دارد كه موجد اين شرايط مي‌شود.

ـ شايد بتوان به‌جاي كلمه Urban از «مدنيت» استفاده كرد كه با تمدن ارتباط دارد.

ـ در فارسي بيان اين مسأله كه «شهري مدني نيست»، دشوارتر است؛ چون براي هر دو واژه از «شهر» سود مي‌جوييم.

(۱) كيان تاجبخش (۲۰۰۱ م.). آرمان شهر. ترجمه: افشين خاكباز. تهران. نشر ني. ۱۳۸۶. چاپ اول.

ملغمه‌اي از معماري گذشته و حال جهان

معماري تهران، ملغمه‌اي از معماري گذشته و حال جهان است.

اين مطلب را "نازنين گل‌پرور فرد"/ كارشناس ارشد معماري در مقاله «معماري به سبك تهراني» در شماره۴۰ «پيام نظام‌مهندسي استان تهران» مي‌نويسد.

آبله و تاول

نابساماني سطح معابر شهر تهران وقتي چند قطره باران از آسمان مي‌ريزد، تازه خود را نشان مي‌دهد.

نابساماني اين معابر شهري به‌ويژه در سطوح خردتري مثل دسترسي‌هاي محلي و جاهايي مثل كوچه‌ها، بيشتر است. نابساماني در اين مورد به ۲ صورت است:

۱ـ فقدان شيب‌بندي.

۲ـ چاله و حفره هم‌چون پوست آبله گرفته.

۳ـ ناصافي هم‌چون پوست تاول‌زده.

در اين معابر نابسامان، از شيب‌بندي خبري نيست، چاله و حفره‌هاي متنوعي وجود دارد و ناصافي‌ها خود را گله به گله با آب‌گرفتگي‌هاي متعدد و پراكنده نشان مي‌دهد و وقتي پشت رل‌نشينان سراسيمه ـ ناغافل و بي‌هوا ـ چند ده ليتر آب گل‌آلود بر لباس و سر و رويت مي‌پاشند، تازه درك عميق‌تري از نابساماني معابر شهري تهران پيدا مي‌كني.

سنت و اصيل و امروزي بودن

"مهدي حجت"، تحصيل‌كرده دانشكده هنرهاي زيباي تهران است كه دكتري تخصصي خود را از دانشگاه يورك انگلستان دريافت كرده است.

                                      

"مهدي حجت" هم در زمينه معماري، هم در عرصه سياست و مديريت فرهنگي كشور و هم در عرصه آموزش، فعال بوده است. سال‌ها تدريس «مباني نظري معماري» در دانشگاه، رياست «سازمان ميراث فرهنگي كشور» در دهه شصت، مسؤوليت «پروژه تونل رسالت تهران» در دهه‌هاي شصت و هفتاد و طراحي و ساخت «مسجد دانشگاه صنعتي شريف» از سوابق او است.

"مهدي حجت" طرف گفتگوي شماره5 «فصلنامه آبادي» (۱) است و در اين گفتگو، اصيل‌بودن و امروزي‌بودن را از ويژگي‌هاي سنت برمي‌شمارد.

(1) گروه مصاحبه‌كنندگان: "مصطفي كياني"، "منوچهر معظمي"، "حميد حسين‌مردي" و "نرگس مروجي".